અત્યારના સમયમાં આપણને ઘણા અવનવા પ્રકારના અનેક ઉખાણાઓ જોવા મળે છે. પરંતુ એવા પણ ઘણા લોકો છે જેઓને જુના ઉખાણાં વાંચવાનું વધુ ગમે છે. તેથી અમે એવા જ જુના અને અત્યંત મજાના એવા ઉખાણાઓનો ખજાનો દર્શાવ્યો છે.
ઉખાણું એ ગુજરાતી સાહિત્યની એક લોકપ્રિય લોકકથાત્મક અને બાળસાહિત્ય આધારિત વિધા છે, જેમાં કોઇ વ્યક્તિ, વસ્તુ, પ્રાણી કે ફળ વગેરેની છૂપી રીતે ઓળખ આપીને તેની અંદાજપુર્વક ઓળખ કરાવવી પડે છે.
સામાન્ય રીતે ઉખાણું કાવ્યરૂપે બે ચાર લાઈનમાં રચાય છે અને અંતે તેનો જવાબ સમજવો પડે છે. ઉખાણાં બાળકો માટે મનોરંજન સાથે શીખવાની એક ઉત્તમ રીત છે, જે કલ્પનાશક્તિ, ભાષા, અને વિચારશક્તિ વિકસાવે છે.
150+ જુના ઉખાણા જે મગજ ને કસરત કરાવે છે
ઘણાં વખતમાં હાસ્યમય ઉખાણાં પણ હોય છે, તો ક્યારેક તે શૈક્ષણિક હેતુથી રચાતા હોય છે. ઉખાણાં સમાજમાં બોલચાલની ભાષામાં પરંપરાગત રૂપે ચાલ્યા આવ્યા છે અને આજના સમયમાં સ્કૂલોની સ્પર્ધાઓમાં પણ તે લોકપ્રિય બન્યા છે.
ગુજરાતી જુના ઉખાણાં
જૂના ગુજરાતી ઉખાણાં એ લોકસાહિત્યનો એક અભિન્ન અને રસપ્રદ ભાગ છે. એમાં ગુજરાતી લોકોની જીવનશૈલી, તર્કબુદ્ધિ, અને ભાષાની સરળતા દેખાય છે. તેથી આપણા જુના ગુજરાતી ઉખાણાંને લોકો આજે પણ વાંચવાનું પસંદ કરે છે.
વરસાદ પડે તો હું ઊભો,
સૂરજ ઉગે તો ભાંગી જાઉં.
➡️ જવાબ: છત્રી
પંથે જાયે પાંજરે ન બાંધાય,
એકેયે કદી પાંખ ન ફરકાય.
➡️ જવાબ: રસ્તો
જમતું નથી, પીતું નથી,
છતાં ઘરમાં હરખાવું.
➡️ જવાબ: બાળક
હાથ નથી, પગ નથી,
ઘર ઘર ભમું, બધું લખું.
➡️ જવાબ: પેન
એક માથે પાંચ મકાન,
છતાંય રહે શાંતિચેન.
➡️ જવાબ: હાથ
સૂરજ ચડે ત્યારે ઊભો,
ચાંદ ચમકે ત્યારે સુતો.
➡️ જવાબ: છાંયો
પાંદડામાં રહી ને છૂપાય,
પાકે લાલ થાય ને મીઠું લાગે.
➡️ જવાબ: બોર
બધાને હું ઘેર જ રાખાવું,
હું ન હોઉં તો બધું ખાલી ખાલી લાગું.
➡️ જવાબ: પ્રેમ
બહારથી કાળો, અંદરથી સફેદ,
ઘણાં એને ખાય, છતાં રહે પાવન.
➡️ જવાબ: નાળિયેર
પંખી નહિ, છતાં ઉડી જાય,
જ્યાં પડે ત્યાં ઘર બાંધી જાય.
➡️ જવાબ: પત્ર (ચીઠ્ઠી)
બુદ્ધિ કસોટી વાળા ઉખાણાં
સામાન્ય જીવનમાં જોવા મળતી વસ્તુઓ, વ્યવહારો કે કુદરતી તત્ત્વોને આધારે રચાતા હોય છે. ઉખાણાંમાં પ્રશ્નાર્થ વાક્યના રૂપમાં કંઈક એવું વર્ણન કરવામાં આવે છે જેનો જવાબ સમજવો, વિચારશક્તિ અને ચતુરાઈની માગણી કરે છે.
અંધારું આવે તો હું જરુર આવું,
મારું તબલકું જોઈ બધું તેજ પાવું.
➡️ જવાબ: દીવો
જમાય પણ નહિ, પિયાય પણ નહિ,
છતાં ઘરની શોભા વધારવી છે મારી ફરજ.
➡️ જવાબ: ફૂલ
દાંત વગર છેડાવું ભોજન,
ઘરના લાડિલાં બધાને હું ભાનમાં લાવું.
➡️ જવાબ: ચમચી
ન દાંત હોય ને ન મોં હોય,
છતાં બધું કાપી નાખે.
➡️ જવાબ: કાંટો
પગ નથી, ચાલે સતત,
ઘર ઘરમાં ભમું અવિરત.
➡️ જવાબ: ઘડિયાળ
ન સાજ છે, ન વાજ છે,
હું જાઉં ત્યાં બધું લાજ છે.
➡️ જવાબ: મૌન (શાંતિ)
હું દાઢી વિનાનો વૃદ્ધ,
છતાં મારું શિષ્ય બધું ઘસે અને પધરે.
➡️ જવાબ: પાટલો
એક ઘાસ એવું કે જ્યાં રાખો ત્યાં ઉગે,
એમાં બેઠો માણસ પણ ગમે.
➡️ જવાબ: ખાટલો
દૂધ પીતું બાળક છું હું,
હાથ મૂકતા જ રડવા લાગું.
➡️ જવાબ: રેડિયો
હું નથી જીવંત, પણ ઘર ઘરમાં રહેવું,
હું ન હોઉં તો બધું સૂનું લાગે.
➡️ જવાબ: ટેલિવિઝન
મગજને કસરત કરાવતા ઉખાણાં
આપણા પ્રાચીન ગુજરાતી લોક સાહિત્યમાં અનેક પ્રકારના રસપ્રદ ઉખાણાઓનો ખજાનો છુપાયેલ છે. આવા જૂના ઉખાણાં માત્ર મનોરંજન પૂરતા જ નથી, પરંતુ ભાષા અને સાંસ્કૃતિક વારસાનું સંવર્ધન પણ કરે છે.
ન દાંત, ન જિભ,
છતાં પણ ખાવાની કરાવે વાત.
➡️ જવાબ: વાસણ
ઉડી જાય પણ પાંખ નથી,
આવતી હોય તો ખુશી છે પકી.
➡️ જવાબ: પત્ર (ચીઠ્ઠી)
સવારથી રાત સુધી સાથે રહે,
સમય બતાવે પણ કદી નહિ કહે.
➡️ જવાબ: ઘડિયાળ
હું છું ઘરમાં, છતાં દેખાવું નહીં,
જ્યાં હું હોઉં ત્યાં શાંતિ જ રહે છે જરુંર.
➡️ જવાબ: પ્રેમ
બોલવાનું ન આવડે, છતાં સંદેશ આપું,
જેમ હું છૂપું છું, તેમ જ હું દેખાવું.
➡️ જવાબ: ચિત્ર
એક જ ઘર, હજારો રહે,
કોઈ ન ખાય, ન પીવે, ન હળવે.
➡️ જવાબ: પુસ્તકાલય (લાઈબ્રેરી)
હું ન હોઉં તો આંખે અંધારું,
હું હોઉં તો માર્ગ પણ થાય સાફ સરળ.
➡️ જવાબ: પ્રકાશ
ગોળ છું, ઘરમાં ફરું,
મારા વગર ભોજન અધૂરૂં લાગે.
➡️ જવાબ: થાળી
એક ઘરમાં રહી બધાને જગાડું,
છતાં મારી આંખ કદી નહિ ખૂલાય.
➡️ જવાબ: ઘંટાડી
ક્યારેક મીઠી, ક્યારેક ખાટી,
મારું ફળ બધાને ગમે છોકરી-માટી.
➡️ જવાબ: ઈમલી
સવાર પડે તો સૌને જગાડું,
સાંજ પડે તો ચૂપ થઈ જાઉં.
➡️ જવાબ: સૂર્ય
રાતે આકાશમાં ઝગમગાઉં,
દિવસે ક્યાંય દેખાઈ ન આવું.
➡️ જવાબ: તારો
રાતે આવું રૂપ બતાવું,
સૂરજ આવે તો છુપાઈ જાઉં.
➡️ જવાબ: ચાંદ
ન પગ છે ન પાંખ છે,
છતાં આકાશમાં દોડતો જાઉં.
➡️ જવાબ: વાદળ
ન દેખાઉં ન પકડાઉં,
છતાં વૃક્ષોના પાન હલાવું.
➡️ જવાબ: પવન
પહાડમાંથી નીકળું બહાર,
દરિયામાં જઈ લઉં નિવાસ.
➡️ જવાબ: નદી
આકાશમાંથી નીચે આવું,
ધરતીને હું લીલી બનાવું.
➡️ જવાબ: વરસાદ
વરસાદ પછી રંગ દેખાડું,
આકાશમાં સાત રંગ સજાડું.
➡️ જવાબ: મેઘધનુષ્ય
અંધારામાં રસ્તો બતાવું,
નાનું શરીર છતાં પ્રકાશ પાથરું.
➡️ જવાબ: દીવો
તેલ પીવું મારું કામ,
અંધારામાં આપું અજવાળું.
➡️ જવાબ: ફાનસ
મારું શરીર નાનું,
એક ઘસકામાં પ્રકાશ કરું.
➡️ જવાબ: દીવાસળી
ઘરમાં બેસી દુનિયા બતાવું,
પોતે ક્યાંય જાઉં નહીં.
➡️ જવાબ: ટેલિવિઝન
કાન પાસે આવું ત્યારે,
દૂર બેઠેલાની વાત સંભળાવું.
➡️ જવાબ: મોબાઈલ
નાનું ઘર કાચનું,
અંદર આખી દુનિયા દેખાય.
➡️ જવાબ: મોબાઈલ
દાંત ઘણા ને મોઢું એક,
વાળને કરું સુંદર અનેક.
➡️ જવાબ: કાંસકો
સવાર સાંજ મારી જરૂર,
દાંત સાફ કરું ભરપૂર.
➡️ જવાબ: દાંતનો બ્રશ
મોઢામાં જાઉં સફેદ બની,
બહાર આવું ગંદો થઈ.
➡️ જવાબ: ટૂથપેસ્ટ
પાણી સાથે મારી મિત્રતા,
કપડાં સાફ કરું રોજિંદા.
➡️ જવાબ: સાબુ
ચાર પગ છે પણ દોડું નહીં,
થાકેલા માણસને બેસાડું હું.
➡️ જવાબ: ખુરશી
ચાર પગ અને મોટું શરીર,
સૂવા માટે મારું ઘર.
➡️ જવાબ: પલંગ
મારા પર બેસો કે લખો,
ઘરમાં સૌ મને વાપરો.
➡️ જવાબ: ટેબલ
બંધ રહું તો ઘર સુરક્ષિત,
ખોલો તો રસ્તો દેખાય.
➡️ જવાબ: દરવાજો
કાચની આંખથી બહાર જોઉં,
ઘરમાં બેઠા દુનિયા નિહાળું.
➡️ જવાબ: બારી
મારી પાસે ચાવી એક,
ઘરનું તાળું ખોલું અનેક.
➡️ જવાબ: ચાવી
મોઢું નથી છતાં બંધ કરું,
ચાવી વગર કોઈ ન ખોલી શકે.
➡️ જવાબ: તાળું
લાંબી દોરી સાથે જોડાયેલો,
આકાશમાં ઊંચે ઉડતો જાઉં.
➡️ જવાબ: પતંગ
પાંખ નથી છતાં આકાશે જાઉં,
દોરી ખેંચો તો નીચે આવું.
➡️ જવાબ: પતંગ
લીલું શરીર, લાલ અંદર,
ઉનાળામાં ખાવું સુંદર.
➡️ જવાબ: તરબૂચ
પીળું શરીર, વાંકો આકાર,
બાળકોને હું ખૂબ પસંદ.
➡️ જવાબ: કેળું
રાજા ફળનો કહેવાઉં,
ઉનાળામાં સૌને ભાવું.
➡️ જવાબ: કેરી
બહાર કઠણ, અંદર દાણા,
મીઠા લાગે ખાવામાં મજાના.
➡️ જવાબ: દાડમ
કાંટા જેવા બહાર દેખાઉં,
અંદર મીઠો રસ ધરાવું.
➡️ જવાબ: અનાનસ
લાલ લાલ મારું રૂપ,
રસોઈમાં આપું સ્વાદ અનૂપ.
➡️ જવાબ: ટામેટું
મને કાપો તો આંખમાં પાણી,
રસોઈમાં મારી મોટી રાણી.
➡️ જવાબ: ડુંગળી
નાનું છે પણ તીખું બહુ,
ખાવામાં મજા કરાવે સહુ.
➡️ જવાબ: મરચું
સફેદ છું ને મીઠો છું,
ચા-દૂધમાં રોજ મળું છું.
➡️ જવાબ: ખાંડ
સફેદ દાણા નાના નાના,
ભોજનમાં આપું સ્વાદ મજાના.
➡️ જવાબ: મીઠું
કાળી કાળી મારી દાણા,
ચામાં નાખો તો સુગંધ મજાના.
➡️ જવાબ: ચા પત્તી
સફેદ વસ્ત્ર પહેરીને આવું,
દૂધમાંથી બનીને સૌને ભાવું.
➡️ જવાબ: દહીં
દૂધનું રૂપ બદલી નાખું,
રોટલી સાથે ખાવા આવું.
➡️ જવાબ: ઘી
સફેદ પ્રવાહી મારું નામ,
બાળકથી વૃદ્ધ સૌનું કામ.
➡️ જવાબ: દૂધ
માથા પર બેસું રોજ,
તડકાથી બચાવું મોજ.
➡️ જવાબ: ટોપી
પગમાં રહું આખો દિવસ,
રસ્તામાં કરું પગનું રક્ષણ.
➡️ જવાબ: જૂતા
બે ભાઈ સાથે ચાલે,
પગને કાંટાથી બચાવે.
➡️ જવાબ: ચપ્પલ
માથા પર રાખું પાણી,
ગામડામાં મારી મોટી કહાની.
➡️ જવાબ: ઘડો
પાણી રાખું ઠંડું ઠંડું,
માટીનું મારું શરીર ગોળ.
➡️ જવાબ: માટલું
મોઢું મારું સાંકડું,
પાણી ભરવાનું કામ મોટું.
➡️ જવાબ: બોટલ
કાન છે પણ સાંભળું નહીં,
રસ પીરસું પણ બોલું નહીં.
➡️ જવાબ: કપ
ગોળ ગોળ મારું શરીર,
પાણી પીવે આખું શહેર.
➡️ જવાબ: ટાંકી
મોઢું મારું લાંબું,
પાણી બહાર કાઢું ઝટપટ.
➡️ જવાબ: નળ
પાણીમાં રહું છતાં માછલી નહીં,
ઘરમાં હોઉં છતાં જીવતી નહીં.
➡️ જવાબ: નળ
સવારથી સાંજ સુધી ટકટક કરું,
સમયની વાત સૌને કહું.
➡️ જવાબ: ઘડિયાળ
મારા બે હાથ ફરતા રહે,
સમય કદી રોકાય નહીં.
➡️ જવાબ: ઘડિયાળ
કાગળ પર કાળા અક્ષર કરું,
મારી વગર લખાણ ન બને.
➡️ જવાબ: પેન
માથું નાનું, પૂંછડી લાંબી,
લખતાં લખતાં થાઉં નાની.
➡️ જવાબ: પેન્સિલ
ભૂલ લખાય ત્યારે આવું કામ,
લખેલું કરી નાખું સાફ.
➡️ જવાબ: રબર
પાનાં ઘણા, જ્ઞાન અપાર,
ખોલો મને તો મળે વિચાર.
➡️ જવાબ: પુસ્તક
કાગળના પાનાં જોડું,
જ્ઞાનની વાતો રોજ કહું.
➡️ જવાબ: પુસ્તક
મને વાંચો તો જ્ઞાન મળે,
મને બંધ કરો તો મૌન રહું.
➡️ જવાબ: પુસ્તક
એક આંખથી બધું જોઉં,
યાદોને કેદ કરી રાખું.
➡️ જવાબ: કેમેરો
આંખ સામે રાખો તો,
નાનું મોટું બધું દેખાય.
➡️ જવાબ: ચશ્માં
બે કાચ મારી આંખના સાથી,
દુનિયા દેખાડું ચોખ્ખી.
➡️ જવાબ: ચશ્માં
બે ધાર મારી તીક્ષ્ણ,
કાપું કાગળ અને કપડાં.
➡️ જવાબ: કાતર
લોખંડનું શરીર મારું,
રસોઈમાં રોજ કામ કરું.
➡️ જવાબ: તવો
આગ ઉપર હું બેસું,
રોટલીને ગરમ કરું.
➡️ જવાબ: તવો
મારું પેટ ખાલી હોય,
પણ કપડાં પહેરીને ઊભો રહું.
➡️ જવાબ: કબાટ
ઘરમાં ઊભો રહીને,
કપડાં અને વસ્તુઓ સાચવું.
➡️ જવાબ: કબાટ
ઠંડીમાં ગરમ રાખું,
ઉનાળામાં શરીર ઠંડું કરું.
➡️ જવાબ: પંખો
પાંખ મારી ફરે સતત,
હવા આપે ઠંડી ઠંડી.
➡️ જવાબ: પંખો
ઠંડી રાખું ખાવાનું,
ઘરમાં મારું મોટું સ્થાન.
➡️ જવાબ: ફ્રિજ
ગરમ વસ્તુને ઠંડી કરું,
ઠંડી વસ્તુને સાચવી રાખું.
➡️ જવાબ: ફ્રિજ
અંદર બેસાડું ચાર પૈડાં,
રસ્તા પર દોડું ઝડપથી.
➡️ જવાબ: ગાડી
બે પૈડાં પર દોડું હું,
પગથી મને ચલાવું હું.
➡️ જવાબ: સાયકલ
પાટા ઉપર દોડું,
ઘણા લોકોને સાથે લઈ જાઉં.
➡️ જવાબ: ટ્રેન
પાણીમાં ચાલું પગ વગર,
માણસોને પાર લઈ જાઉં.
➡️ જવાબ: હોડી
પાંખ મારી લોખંડની,
આકાશમાં ઊંચે ઉડું.
➡️ જવાબ: વિમાન
ચાર પૈડાં અને સ્ટિયરિંગ,
માણસોને રસ્તે લઈ જાઉં.
➡️ જવાબ: કાર
આગળ બે પગ, પાછળ બે પગ,
ઘોડા વિના દોડતો જાઉં.
➡️ જવાબ: સાયકલ
આગ વગર ધુમાડો કરું,
આકાશમાં કાળો દેખાઉં.
➡️ જવાબ: વાદળ
મને જેટલું ખોદો,
એટલો જ મોટો થાઉં.
➡️ જવાબ: ખાડો
પાણીમાં રહું, પણ માછલી નહીં,
જાળમાં આવું તો ખાઈ શકાય.
➡️ જવાબ: શેવાળ
પાણીમાં તરું, પાંખથી નહીં,
પૂંછડીથી રસ્તો કરું.
➡️ જવાબ: માછલી
પાંખો છે પણ પક્ષી નહીં,
રાત્રે દીવા પાસે ફરું.
➡️ જવાબ: પતંગિયું
જાળું વણું પણ વણકર નહીં,
ઘરના ખૂણે રહેતી રહી.
➡️ જવાબ: કરોળિયો
સવાર સવાર કૂકડે બોલે,
ઊંઘેલા સૌને જગાડે.
➡️ જવાબ: કૂકડો
ઘરમાં દૂધ હું આપું,
ઘાસ ખાઈને ખુશ રહું.
➡️ જવાબ: ગાય
લાંબા કાન, નાનું શરીર,
ગાજર ખાવું મારું કામ.
➡️ જવાબ: સસલું
જંગલનો હું રાજા કહેવાઉં,
ગર્જના કરીને સૌને ડરાવું.
➡️ જવાબ: સિંહ
સૂંઢ લાંબી, શરીર મોટું,
જંગલમાં મારું નામ મોટું.
➡️ જવાબ: હાથી
કાળી રાતે સફેદ દાંત,
જંગલમાં મારી અલગ જ વાત.
➡️ જવાબ: હાથી
લાંબી પૂંછડી, ચંચળ ચાલ,
ઝાડ ઉપર મારો ધમાલ.
➡️ જવાબ: વાંદરો
કાળો રંગ, મીઠી બોલી,
ઘર પાસે હું આવું ઘણી વાર.
➡️ જવાબ: કાગડો
સફેદ પાંખો, મીઠી કૂજન,
ઘરની છત પર મારું વાસ.
➡️ જવાબ: કબૂતર
રાત્રે જાગું, દિવસે સૂઈ જાઉં,
ઉંદર જોઈને તરત દોડાઉં.
➡️ જવાબ: બિલાડી
નાનું શરીર, મોટી મૂછ,
દૂધ પીવું મને બહુ ગમે.
➡️ જવાબ: બિલાડી
વફાદારીમાં મારું નામ,
ઘરનું રાખું હું ધ્યાન.
➡️ જવાબ: કૂતરો
માથા ઉપર શિંગડા બે,
ઘાસ ખાઈને ખુશ રહે.
➡️ જવાબ: બકરી
પાણીમાં ચાલું ધીમે ધીમે,
પીઠ પર ઘર લઈને ફરું.
➡️ જવાબ: કાચબો
ઝાડ પર લટકું માથું નીચે,
રાત્રે બહાર નીકળું ધીમે.
➡️ જવાબ: ચામાચીડિયું
ફૂલમાંથી મધ હું લાવું,
મહેનત કરીને મધપૂડો બનાવું.
➡️ જવાબ: મધમાખી
રંગબેરંગી પાંખો મારી,
ફૂલો ઉપર કરું સવારી.
➡️ જવાબ: પતંગિયું
સફેદ ફૂલ જેવી મારી કાયા,
રાત્રે આકાશમાં મારી માયા.
➡️ જવાબ: ચાંદની
નાનું ઘર અને અંદર અનાજ,
ખેડૂતના ખેતરમાં મારું રાજ.
➡️ જવાબ: કોઠાર
ખેતરમાં ઊભો રહી પહેરો આપું,
પક્ષીઓને દૂર ભગાડું.
➡️ જવાબ: ચાડિયો
જમીનમાં રહું, ઉપર લીલું,
ખોદો તો ખાવાનું મળું.
➡️ જવાબ: બટાકું
જમીન નીચે મારી વસાહત,
લાલ લાલ મારી ઓળખાણ.
➡️ જવાબ: બીટ
લીલા કપડાં પહેરીને આવું,
અંદર મીઠા દાણા ધરાવું.
➡️ જવાબ: વટાણા
લાંબો છું પણ સાપ નથી,
શાકમાં વપરાઉં રોજ.
➡️ જવાબ: રીંગણ
લીલો છું, લાંબો છું,
કાપો તો અંદર બીજ દેખાય.
➡️ જવાબ: ભીંડો
માથા ઉપર લીલી પાંખ,
અંદર સફેદ દાણા અનેક.
➡️ જવાબ: મૂળો
પાંદડાં નીચે છુપાઈ રહું,
તોડો તો દૂધિયો રસ આપું.
➡️ જવાબ: અંજીર
કાળી બહાર, સફેદ અંદર,
મસાલામાં મારો વારો.
➡️ જવાબ: રીંગણ
માથું લીલું, શરીર સફેદ,
સલાડમાં મારી જરૂર પડે.
➡️ જવાબ: મૂળો
લાલ છું પણ ગુલાબ નહીં,
રસોઈમાં રંગ ભરું.
➡️ જવાબ: લાલ મરચું
પીળો છું પણ સોનું નહીં,
દૂધમાં નાખો તો રંગ બદલું.
➡️ જવાબ: હળદર
નાનો દાણો, સુગંધ મોટી,
રસોઈમાં મારી કિંમત મોટી.
➡️ જવાબ: જીરું
કાળી કાયા, મસાલામાં વપરાઉં,
ચામાં નાખો તો સ્વાદ વધારું.
➡️ જવાબ: લવિંગ
નાનો દાણો, સુગંધ ભરપૂર,
રસોઈમાં કરું સ્વાદ મજબૂત.
➡️ જવાબ: ઈલાયચી
ઘરમાં રહું ને સુગંધ ફેલાવું,
મંદિરમાં પણ કામે આવું.
➡️ જવાબ: અગરબત્તી
જળું ત્યારે સુગંધ આપું,
બળીને રાખ થઈ જાઉં.
➡️ જવાબ: અગરબત્તી
માથા ઉપર ધુમાડો કરું,
રસોઈમાં કામે આવું.
➡️ જવાબ: ચૂલો
મને સળગાવો તો ગરમી આપું,
બુઝાવો તો કાળો થઈ જાઉં.
➡️ જવાબ: લાકડું
નાનું ઘર, અંદર ઘણા દાણા,
તોડો તો મળે ખાવા મજાના.
➡️ જવાબ: મગફળી
ઝાડ પર લટકું, ગોળ ગોળ,
અંદર પાણી મીઠું મીઠું.
➡️ જવાબ: નાળિયેર
માથા ઉપર પાંદડાંનો તાજ,
અંદર મીઠું પાણી આજ.
➡️ જવાબ: નાળિયેર
બે ધારવાળું મારું શરીર,
વાળ કાપવાનું મારું કામ.
➡️ જવાબ: ઉસ્તરો
વાળમાં દોડું રોજ,
નાની નાની ગાંઠો ખોલું.
➡️ જવાબ: કાંસકો
માથા ઉપર વાળનો ભાર,
મને કાપે નાઈ દર વાર.
➡️ જવાબ: વાળ
બે આંખોની વચ્ચે રહું,
સુગંધ આવે ત્યારે ઓળખું.
➡️ જવાબ: નાક
મોઢામાં રહે, શબ્દો બોલાવે,
સ્વાદિષ્ટ વસ્તુનો સ્વાદ જણાવે.
➡️ જવાબ: જીભ
બે કાનની વચ્ચે રહું,
વિચાર કરવાનું કામ કરું.
➡️ જવાબ: મગજ
હાથમાં પાંચ ભાઈ,
બધા મળીને કામ કરે.
➡️ જવાબ: આંગળીઓ
પગમાં પાંચ ભાઈ,
જૂતા પહેરતાં સાથે રહે.
➡️ જવાબ: પગની આંગળીઓ
મોઢું ખોલું તો શબ્દો નીકળે,
બંધ કરું તો શાંતિ રહે.
➡️ જવાબ: મોઢું
બે દરવાજા જેવા ખુલું,
આંખની રક્ષા કરું.
➡️ જવાબ: પાંપણ
કાનમાં આવું અવાજ લઈને,
મગજ સુધી વાત પહોંચાડું.
➡️ જવાબ: કાન
હાડકાં ઉપર ચામડીનું ઘર,
માણસનું આખું શરીર ધરું.
➡️ જવાબ: શરીર
રાત્રે બળું ને સવારે બુઝાઉં,
ઘરને અજવાળું આપું.
➡️ જવાબ: દીવો
મને ખેંચો તો લાંબો થાઉં,
છોડી દો તો પાછો આવું.
➡️ જવાબ: રબર બેન્ડ
મારું ઘર કાગળનું,
અંદર સંદેશો રાખું.
➡️ જવાબ: પરબીડિયું
દોરી સાથે લટકું,
બારણે ઊભો રહી સૌને આવકારું.
➡️ જવાબ: પડદો
મને ફેરવો તો પાણી આવે,
બંધ કરો તો પાણી અટકે.
➡️ જવાબ: નળ
ઘરમાં બેસી બહારની ગરમી,
મને ચાલુ કરો તો ઠંડી લાગે.
➡️ જવાબ: કુલર
મારું પેટ ખાલી રહે,
પણ ઘરમાં વસ્તુઓ ભરું.
➡️ જવાબ: ડબ્બો
ગોળ ગોળ અને સફેદ,
રાત્રે આકાશમાં દેખાઉં.
➡️ જવાબ: ચંદ્ર
નાનો છું, પણ પ્રકાશ આપું,
અંધારાને દૂર ભગાડું.
➡️ જવાબ: મીણબત્તી
સફેદ શરીર, કાળી વાત,
લખવા માટે મારી જાત.
➡️ જવાબ: ચોક
કાળો છું ને સફેદ પર લખું,
શિક્ષકના હાથમાં રોજ રહું.
➡️ જવાબ: પાટિયું
મને વગાડો તો અવાજ કરું,
મંદિરમાં સૌને બોલાવું.
➡️ જવાબ: ઘંટ
સવાર સવાર અવાજ કરું,
મને સાંભળીને ઊંઘ તૂટે.
➡️ જવાબ: એલાર્મ
પાણી પીવું મને ગમે,
પણ તરસ કદી ન લાગે.
➡️ જવાબ: છોડ
માથું આકાશમાં, પગ જમીનમાં,
છાંયો આપું બપોરની ગરમીમાં.
➡️ જવાબ: વૃક્ષ
પાન ઘણાં ને ડાળી ઘણી,
છતાં ચાલું એક ડગલું નહીં.
➡️ જવાબ: વૃક્ષ
સવારમાં ખીલી ઊઠું,
સાંજે મારી પાંખડી બંધ.
➡️ જવાબ: ફૂલ
કાંટા વચ્ચે જન્મું,
સુગંધથી સૌનું મન જીતી લઉં.
➡️ જવાબ: ગુલાબ
સફેદ પાંખડી, પીળું હૃદય,
સૂરજ તરફ મોઢું કરું.
➡️ જવાબ: સૂર્યમુખી
પાણી વગર જીવ ન શકું,
પાણીમાં જ ઘર મારું.
➡️ જવાબ: માછલી
આકાશમાં ઊડું પાંખથી,
ઘરમાં આવું ચણ ખાવા.
➡️ જવાબ: ચકલી
લાલ ચાંચ અને લીલા પાંખ,
માણસની બોલી બોલું.
➡️ જવાબ: પોપટ
પાણીમાં જન્મું, કિનારે રહું,
ટાંગો ચાર અને કૂદતો જાઉં.
➡️ જવાબ: દેડકો
લાંબી પૂંછડી અને બે કાન,
ઝાડ પર દોડું શેતાન.
➡️ જવાબ: ખિસકોલી
મારું ઘર ખેતરમાં થાય,
અનાજ આપી સૌને ખવડાય.
➡️ જવાબ: ખેતર
ધરતીની છાતી ચીરીને,
ખેડૂત બીજ વાવે.
➡️ જવાબ: હળ
પાણી કાઢું જમીનમાંથી,
ખેડૂતના ખેતરને હરિયાળું કરું.
➡️ જવાબ: કૂવો
મારી જીભ નથી છતાં ગાઉં,
વગાડો તો મીઠો અવાજ કરું.
➡️ જવાબ: વાંસળી
ચામડાનું શરીર, હાથમાં આવે,
વગાડો તો ધમધમ અવાજ કરે.
➡️ જવાબ: ઢોલ
નાનું શરીર, ચાર તાર,
વગાડો તો મીઠો ઝંકાર.
➡️ જવાબ: વાદ્ય
એક બોલે તો બીજો સાંભળે,
બન્ને વગર વાત ન ચાલે.
➡️ જવાબ: પ્રશ્ન અને જવાબ
મારી પાછળ આવે છાંયો,
પ્રકાશ જાય તો હું પણ જાઉં.
➡️ જવાબ: છાંયો
તમે બોલો તો હું પાછો બોલું,
પણ મારી પાસે મોઢું નથી.
➡️ જવાબ: પડઘો
જેટલું વહેંચો તેટલું વધે,
જ્ઞાનની મારી આ ખાસિયત.
➡️ જવાબ: જ્ઞાન
મને જોવો તો તમે દેખાઓ,
હું કદી ખોટું ન બોલું.
➡️ જવાબ: અરીસો
પાણીમાં જોઉં તો ચહેરો દેખાય,
હાથમાં પકડું તો કાચ કહેવાય.
➡️ જવાબ: અરીસો
જેટલું દોડું તેટલું આગળ,
પણ મારી જગ્યા ન બદલાય.
➡️ જવાબ: પંખો
મને ખવડાવો તો વધું,
પાણી આપો તો મરી જાઉં.
➡️ જવાબ: આગ
કાળો જન્મું, લાલ થાઉં,
છેલ્લે રાખ બની જાઉં.
➡️ જવાબ: કોલસો
મને ફુલાવો તો મોટો થાઉં,
સોય લાગે તો ફાટી જાઉં.
➡️ જવાબ: ફુગ્ગો
જેટલું ખેંચો તેટલું લાંબું,
છોડી દો તો પાછું ટૂંકું.
➡️ જવાબ: રબર
નાની નાની બારીઓ ઘણી,
ઘરમાં હવા લાવું હું.
➡️ જવાબ: બારી
એક ઘરનું બીજું ઘર,
વરસાદમાં સૌનું આશ્રય.
➡️ જવાબ: છત
ઉપરથી વરસે પાણી,
મને ખોલો તો બચો તમે.
➡️ જવાબ: છત્રી
દિવસે તમારી સાથે રહું,
રાત્રે અંધારામાં ગાયબ થાઉં.
➡️ જવાબ: છાંયો
મને જેટલું વાપરો તેટલો ઓછો થાઉં,
છતાં રોજ કામમાં આવું.
➡️ જવાબ: સાબુ
સફેદ છું ને ઠંડો છું,
ઉનાળામાં સૌને ગમું.
➡️ જવાબ: બરફ
પાણીમાં જન્મું, બહાર આવું તો ઓગળી જાઉં,
ઠંડીમાં જ મારું રાજ.
➡️ જવાબ: બરફ
મારું ઘર દરિયામાં,
પણ પાણી પી શકતો નથી.
➡️ જવાબ: જહાજ
મોટું પેટ, લાંબી ગરદન,
પાણીમાં તરતો જાઉં.
➡️ જવાબ: જહાજ
મને ખોલો તો પત્ર મળે,
બંધ રાખો તો રહસ્ય રહે.
➡️ જવાબ: પરબીડિયું
કાગળ પર મારી સફર,
દૂર બેઠેલા સુધી સંદેશો લઈ જાઉં.
➡️ જવાબ: ટપાલ
ઘરમાં આવે ત્યારે ચિઠ્ઠી લાવું,
દરવાજા સુધી સંદેશો પહોંચાડું.
➡️ જવાબ: ટપાલી
મોઢું મોટું, પેટ ખાલી,
પાણી ભરો તો થઈ જાઉં ભારે.
➡️ જવાબ: ડોલ
દોરી સાથે હું લટકું,
કૂવામાંથી પાણી ખેંચું.
➡️ જવાબ: ડોલ
નાનું ઘર, અંદર પ્રકાશ,
બટન દબાવો તો થાય ઉજાસ.
➡️ જવાબ: બલ્બ
કાચનું શરીર, અંદર તાર,
વીજળી આવે તો આપું પ્રકાશ.
➡️ જવાબ: બલ્બ
નાનું શરીર, લાંબી પૂંછડી,
વીજળી આવે તો ઘર ઉજળું કરું.
➡️ જવાબ: બલ્બ
આશા કરુ છુ 30 થી પણ વધુ જુના ઉખાણાં જે મગજને કસરત કરાવે છે તેની પુરી જાણકારી સારી રીતે આપી શકી છુ. પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો અન્ય લોકો સુધી પહોંચાડવા માટે પણ એક નમ્ર વિનંતી છે.
